Η ιστορία της Villa Müller, από το 1928 έως το 2026

Οι Müller

Ο František Müller γεννήθηκε το 1890 και σπούδασε μηχανικός. Ήταν συνιδιοκτήτης μιας μεγάλης τσεχοσλοβακικής κατασκευαστικής εταιρείας που δραστηριοποιούνταν κυρίως στον τομέα των πολιτικών μηχανικών. Η εταιρεία είχε ιδρυθεί στην Πλζεν το 1890 από δύο πολιτικούς μηχανικούς, τον Antonín Müller, πατέρα του František, και τον Vojtěch Kapsa, αρχικά ως γραφείο μελετών. Άνοιξε υποκατάστημα στην Πράγα το 1904 και εταιρεία στην Μπρατισλάβα το 1921, τη χρονιά που εντάχθηκε σε αυτήν ο František.

Το 1923 παντρεύτηκε τη Milada Krátká, γεννημένη το 1900. Η μοναχοκόρη τους, Eva, γεννήθηκε το 1926. Η οικογένεια έζησε στην Πλζεν μέχρι το 1926, μια πόλη όπου κατοικούσαν πολλοί από τους Τσέχους πελάτες του Adolf Loos και όπου ο Loos είχε ήδη εργαστεί.

Οι Müller ήταν το είδος πελατών που οι μοντέρνοι αρχιτέκτονες εύχονταν: εύποροι, τεχνικά καταρτισμένοι και πρόθυμοι να ρισκάρουν. Η εταιρεία τους έχτιζε με οπλισμένο σκυρόδεμα, και το ίδιο θα έκανε και το σπίτι τους.

Δύο αρχιτέκτονες

Το 1928 οι Müller αγόρασαν ένα επικλινές οικόπεδο στο Střešovice, στον λόφο δυτικά του Κάστρου της Πράγας. Απευθύνθηκαν πρώτα στον αρχιτέκτονα από την Πλζεν Karel Lhota, ο οποίος γνώριζε τον Adolf Loos και τις ιδέες του και βρισκόταν σε επαφή μαζί του. Τον Οκτώβριο του 1928 ο František Müller υπέγραψε συμφωνία και με τους δύο αρχιτέκτονες.

Το Μουσείο της Πράγας επισημαίνει με προσοχή ότι η βίλα αποδίδεται κυρίως στον Loos, αλλά ότι ο Lhota διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό της. Ο Lhota ήταν δάσκαλος, αρχιτέκτονας εσωτερικών χώρων και σκηνογράφος, καθώς και συγγραφέας κειμένων για την αρχιτεκτονική, και τα πιο παραγωγικά του χρόνια ως κατασκευαστή ήταν εκείνα που πέρασε συνεργαζόμενος με τον Loos στην Πλζεν και την Πράγα. Η Wikipedia σημειώνει ότι ο Loos ήταν τότε σε κακή κατάσταση υγείας, γεγονός που έκανε τον ρόλο του Lhota ακόμη πιο σημαντικό.

Ο Adolf Loos γεννήθηκε στο Μπρνο το 1870 και ήταν ήδη μια από τις πιο γνωστές φωνές της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, συγγραφέας της διάλεξης Ornament and Crime του 1910. Ο κύκλος του στη Βιέννη περιλάμβανε τον συγγραφέα Karl Kraus, τον ζωγράφο Oskar Kokoschka και τον φιλόσοφο Ludwig Wittgenstein.

Η Πράγα κατά του Loos

Τον Νοέμβριο του 1928 ο Müller υπέβαλε αίτηση για οικοδομική άδεια, και τότε άρχισαν τα προβλήματα. Οι διαπραγματεύσεις τραβούσαν σε μάκρος. Οι κύριες αντιρρήσεις ήταν τεχνικής φύσης, αλλά η πόλη παραπονέθηκε επίσης ότι η βίλα θα ήταν ψηλότερη από τα γύρω σπίτια, και διατυπώθηκαν αμφιβολίες για το κατά πόσον η υπερβολικά λεία πρόσοψή της θα διατάρασσε τις γύρω βίλες.

Τον Απρίλιο του 1929 το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε να μην εκδοθεί η άδεια, παρόλο που η εταιρεία του ίδιου του Müller είχε ήδη ξεκινήσει τις χονδρικές κατασκευαστικές εργασίες. Ο Müller άσκησε έφεση ξανά και ξανά. Η διαμάχη έγινε δημόσια όταν η γερμανόφωνη εφημερίδα της Πράγας Prager Tagblatt δημοσίευσε άρθρο με τον τίτλο Η Πράγα κατά του Loos.

Αφού εξετάστηκε κάθε ένσταση, η άδεια χορηγήθηκε τελικά τον Ιούνιο του 1929. Οι εργασίες συνεχίστηκαν και το σπίτι ολοκληρώθηκε το 1930.

Ένα σπίτι για κατοικία

Το σπίτι στο οποίο μετακόμισαν οι Müller ήταν εξωτερικά ένας λείος λευκός κύβος και εσωτερικά μια αλληλουχία δωματίων σε διαφορετικά ύψη, διατεταγμένων σύμφωνα με το Raumplan του Loos γύρω από μια κεντρική σκάλα. Η αίθουσα υποδοχής ήταν επενδυμένη με πράσινο μάρμαρο Cipollino· τα ιδιωτικά δωμάτια ήταν φινιρισμένα με καπλαμά μαόνι και λεμονόξυλο. Ο κήπος σχεδιάστηκε ταυτόχρονα από τρεις αρχιτέκτονες κήπων, τους Camillo Schneider, Karl Förster και Hermann Mattern.

Ο Loos το θεωρούσε το καλύτερο έργο του του είδους του. Σε συνέντευξή του το 1930 δήλωσε ότι το θεωρούσε την καλύτερη υλοποίηση των ιδεών του για την οικονομία του χώρου και τα αλληλοσυνδεόμενα δωμάτια. Γιόρτασε τα εξηκοστά του γενέθλια στο σπίτι με λίγους φίλους, τον Δεκέμβριο του 1930.

Χτίστηκε τα ίδια χρόνια με τη Villa Tugendhat του Mies van der Rohe στο Brno, και τα δύο σπίτια, λίγες ώρες μακριά το ένα από το άλλο, δείχνουν δύο πολύ διαφορετικές απαντήσεις στο μοντέρνο οικογενειακό σπίτι. Ο Loos πέθανε τον Αύγουστο του 1933, μόλις τρία χρόνια αφότου ολοκληρώθηκε η Villa Müller.

Το οικόπεδο και ο κήπος

Το οικόπεδο ήταν δύσκολο. Το πεντάπλευρο οικόπεδο καλύπτει 1.270 τετραγωνικά μέτρα, από τα οποία 555 είναι δομημένα και 715 είναι κήπος, και βρίσκεται σε πλαγιά με βόρειο προσανατολισμό που πέφτει περίπου έντεκα μέτρα. Το υψηλότερο σημείο του, δίπλα στην Nad Hradním vodojemem, βρίσκεται σχεδόν 309 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ψηλότερα από το Κάστρο της Πράγας. Η κλίση ήταν πραγματικό μειονέκτημα για το χτίσιμο, αλλά η θέα προς την κοιλάδα του Vltava με κατεύθυνση το Troja, και προς τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βίτου, το αντιστάθμιζε.

Ο κήπος σχεδιάστηκε ταυτόχρονα με το σπίτι από τρεις αρχιτέκτονες κήπων: τον Camillo Schneider, συνδημιουργό του πάρκου του κάστρου στο Průhonice· τον Karl Förster από το Potsdam· και τον Hermann Mattern της Ακαδημίας του Βερολίνου. Τα αρχικά τους σχέδια βρέθηκαν αργότερα στην κληρονομιά της Milada Müllerová, που φυλάσσεται στο Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών της Πράγας.

Μελετώντας τα, η ιστορικός Božena Pacáková-Hošťálková παρατήρησε ότι ο κήπος επαναλαμβάνει τα χρώματα της αίθουσας υποδοχής. Το πράσινο μάρμαρο της αίθουσας έγινε εξωτερικά ένας σκούρος πράσινος φράχτης από ήμερο έλατο, και τα χρώματα του καναπέ και των πολυθρονών αντιστοιχούσαν με ίριδες, φλόξ, παιώνιες και αστέρες στις παρτέρια.

Μετά το 1948

Το κομμουνιστικό πραξικόπημα του Φεβρουαρίου 1948 άλλαξε τα πάντα. Η βίλα έγινε λεγόμενη βίλα ενοικιαστών, με άλλους χρήστες να μετακινούνται σε αυτήν. Το 1951 ο František Müller πέθανε στο σπίτι. Η Eva, η μοναχοκόρη των Müller, μετανάστευσε.

Το 1955 η βίλα έγινε κρατική περιουσία με απόφαση της επιτροπής περιφέρειας για την Πράγα 6, και η αποθήκη εφαρμοσμένων τεχνών της Εθνικής Πινακοθήκης μεταφέρθηκε σε αυτήν. Το 1959 το σπίτι απαλλοτριώθηκε οριστικά. Στη Milada Müllerová παραχωρήθηκε ένα διαμέρισμα δύο δωματίων με μπάνιο μέσα στο ίδιο της το σπίτι: το μπουντουάρ των κυριών και η βιβλιοθήκη. Τα υπόλοιπα δωμάτια έγιναν γραφεία του Κρατικού Παιδαγωγικού Εκδοτικού Οίκου.

Η Μιλάδα εργάστηκε σκληρά για να σώσει το σπίτι. Ζήτησε από τρεις Ελβετούς αρχιτέκτονες, τους Frank Gloor, Rolf Gutmann και Felix Schwarz, να εκπονήσουν πρόταση για ένα κέντρο Adolf Loos στη βίλα. Αυτό δεν συνέβη όσο ζούσε.

Διασωθείσα χάρη στις συλλογές της

Ένα τυχερό γεγονός διαμόρφωσε το μέλλον του σπιτιού. Οι συλλογές του František και της Milada Müller αγοράστηκαν από μουσεία και γκαλερί αντί να διασκορπιστούν, και το ίδιο συνέβη όταν εκκαθαρίστηκε η περιουσία της Milada. Γι' αυτό τόσα πολλά από όσα βλέπετε στην ξενάγηση μπορούν να αναχθούν στο ίδιο το σπίτι, και γι' αυτό ορισμένα κομμάτια έχουν πλέον επιστρέψει ύστερα από πολλά χρόνια δανεισμού.

Η Milada Müllerová πέθανε στις 8 Σεπτεμβρίου 1968. Ένα μήνα αργότερα, στις 15 Οκτωβρίου 1968, η βίλα κηρύχθηκε πολιτιστικό μνημείο. Τα επόμενα χρόνια χρησίμευσε ως αποθήκη, ως βιβλιοθήκη και ως γραφεία, ενώ ο εξοπλισμός και οι συλλογές της φυλάσσονταν αλλού.

Αγοράστηκε, αποκαταστάθηκε και άνοιξε, 1995 έως 2000

Μετά τη Βελούδινη Επανάσταση το σπίτι περιήλθε στην Eva Maternová, κόρη των Müller. Το 1995 το Δημοτικό Συμβούλιο της Πράγας αποφάσισε να αγοράσει το μερίδιό της, και η πόλη εμπιστεύθηκε το κτίριο στο Μουσείο της Πράγας, το οποίο το ανέλαβε στις 30 Ιουνίου 1995.

Η αποκατάσταση ξεκίνησε στις 23 Νοεμβρίου 1998, βάσει μελέτης του αρχιτεκτονικού γραφείου GIRSA AT υπό τον Václav Girsa. Η προσέγγιση έδωσε προτεραιότητα στη συντήρηση: δομική ενίσχυση και φροντίδα των αυθεντικών υλικών, ακόμη και των συνηθισμένων, όπως τα τυποποιημένα λευκά πλακίδια του μπάνιου. Τα κουφώματα, τα εντοιχισμένα έπιπλα και οι επενδύσεις αποκαταστάθηκαν· πέτρα, μέταλλο, γυαλί και κεραμικά υποβλήθηκαν σε επεξεργασία από συντηρητές· οι χάρτινες ταπετσαρίες και οι φυσικές ψάθες συντηρήθηκαν. Δοκιμαστικές τομές στους τοίχους αποκάλυψαν τις αρχικές αποχρώσεις της εσωτερικής βαφής.

Στην τελική φάση τα δωμάτια επιπλώθηκαν με έπιπλα, χαλιά και έργα τέχνης. Χαμένα κομμάτια που ήταν σημαντικά για τον σχεδιασμό του Loos ανακατασκευάστηκαν από αρχειακές φωτογραφίες και σχέδια, και το σύνολο του εσωτερικού διαμορφώθηκε όπως ήταν όταν το σπίτι ολοκληρώθηκε το 1930. Η βίλα άνοιξε ως μουσείο το 2000.

Έκλεισε, επισκευάστηκε και άνοιξε ξανά, 2025 έως 2026

Τον Φεβρουάριο του 2025 η βίλα έκλεισε ξανά. Κύριο έργο ήταν η ταράτσα, η οποία χρειαζόταν διεξοδική ανακατασκευή ύστερα από περίπου είκοσι πέντε χρόνια, υπό την εποπτεία του Εθνικού Ινστιτούτου Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Στο εσωτερικό, αποκαταστάθηκε η αυθεντική χάρτινη ταπετσαρία της κρεβατοκάμαρας, κατασκευάστηκαν αντίγραφα των αυθεντικών χάρτινων φωτιστικών, και ανανεώθηκαν οι βαφές, τα ξύλινα δάπεδα και τα μεταλλικά εξαρτήματα.

Η Villa Müller άνοιξε ξανά την 1η Οκτωβρίου 2026, ύστερα από περισσότερο από ενάμισι χρόνο. Η ξενάγηση πλέον ξεκινά από τους βοηθητικούς και τεχνικούς χώρους στο υπόγειο και φτάνει στους ψηλότερους ορόφους, και για πρώτη φορά περιλαμβάνει το σαλόνι, το δωμάτιο επισκεπτών και τα δωμάτια του υπηρετικού προσωπικού, με το δωμάτιο της καμαριέρας, ένα μπάνιο και μια τουαλέτα με ξεχωριστό χώρο πλυσίματος.

Σήμερα το σπίτι παρουσιάζεται σε μικρές ξεναγήσεις των οκτώ ατόμων, στα τσεχικά και στα αγγλικά. Ενενήντα επτά χρόνια αφότου η πόλη προσπάθησε να το εμποδίσει, είναι ένα από τα δυσκολότερα σπίτια της Πράγας για να βρει κανείς θέση σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Βλέποντας την ιστορία στην ξενάγηση

Μπορείτε να διαβάσετε την ιστορία του σπιτιού μέσα από τα δωμάτιά του. Η πρόσοψη στον δρόμο είναι εκείνη στην οποία η πόλη έφερε αντιρρήσεις. Η αίθουσα υποδοχής από μάρμαρο Cipollino είναι το δωμάτιο που σχεδίασε ο Loos για να είναι η καρδιά του σπιτιού. Το μπουντουάρ και η βιβλιοθήκη είναι τα δύο δωμάτια όπου η Milada έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής της αφού το κράτος πήρε τα υπόλοιπα. Τα πρόσφατα ανοιγμένα δωμάτια του προσωπικού δείχνουν τους ανθρώπους που κρατούσαν το σπίτι σε λειτουργία.

Ρωτήστε τον ξεναγό σας για τον ρόλο του Karel Lhota και για τα έπιπλα που έχουν επιστρέψει στο σπίτι. Το μουσείο διοργανώνει επίσης ειδικές ξεναγήσεις με επιμέλεια επιμελητή σε θέματα όπως ο ρόλος του Lhota στον σχεδιασμό και το Raumplan.

Αν θέλετε να εμβαθύνετε στην ιστορία πριν πάτε, το Μουσείο της Πράγας δημοσιεύει σύντομα κεφάλαια για τον κατασκευαστή, τους δύο αρχιτέκτονες, την κατασκευή, τα χρόνια μετά το 1948 και την αποκατάσταση. Αποτελούν τις κύριες πηγές για αυτόν τον οδηγό.